---->           Level 1
Level 1
Level 2
Level 3

Voortplantingsdeskundigen: misdadigers!

Inleiding

Over noodzaak tot vergoeding van onvruchtbaarheidsbehandelingen in het algemeen en IVF in het bijzonder wordt zeer verschillend gedacht. Veel ziektekostenverzekeraars zijn van mening dat in het geheel geen sprake is van gezondheidszorg, omdat- zoals wordt verwoord in het Rapport Dunning- "zonder kinderen ook heel gezond valt te leven".

Maar als dat zo is, dient dat niet in te houden dat mensen de behandelingen niet zouden mogen krijgen als zij bereid zijn er zelf voor te betalen, en valt de behandeling niet onder de Wet Tarieven Gezondheidszorg.

Royement en strafbaarstelling

Ook binnen de beroepsgroep gynaecologen werd en wordt vaak negatief gedacht over onvruchtbaarheidsbehandelingen. Toen in de jaren vijftig de gynaecoloog Swaab en de arts Levy Kunstmatige Inseminatie met Donorsemen (KID) toepasten, werd hierover door velen schande gesproken (met name door het Katholieke Gezag) en werd bijvoorbeeld in de vergadering van de eerbiedwaardige Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG) voorgesteld om deze renegaat te royeren. Het haalde niet de vereiste meerderheid, maar bijna de helft van de aanwezige gynaecologen vond het vergrijp zo ernstig dat een royement op zijn plaats was. Vele anderen waren het met de handelswijze van de heren weliswaar niet eens maar vonden schorsing een te zwaar middel.

De Koninklijke Nederlandse Maatschappij der Geneeskunst (KNMG) had ook een afkeurend oordeel, en vele artsen vonden de behandeling onacceptabel. Bijvoorbeeld stelling 3 in het proefschrift "Retrolental Fibroplasia" van dr C.H.O.M.Von Winning (de latere medisch directeur van de oogkliniek in den Haag) luidde: "Kunstmatige Inseminatie met gebruikmaking van een buitenechtelijke donor moet op ethische gronden ontoelaatbaar worden geacht". 

Ook in de tweede kamer werd schande gesproken over kunstmatige inseminatie met vreemd zaad: twee van de vijf grootste fracties waren tijdens de vergadering op 3 en 4 september 1957 over dit onderwerp van mening dat strafbaarstelling noodzakelijk was voor diegenen die zich met dit soort vunzigheid bezighielden (er was op dat moment wettelijk nog niets geregeld).

Het was eenieder in elk geval wel duidelijk dat hier gèèn sprake was van gezondheidszorg. Wij als behandelaars zijn er nog steeds niet in geslaagd de zweem van semi-criminaliteit bij KID geheel weg te poetsen.

De 'Reguliere kanalen'

Anderen vinden weer wel dat onvruchtbaarheid tot gezondheidszorg hoort, en vinden dat via 'de reguliere kanalen' een tarief dient te worden aangevraagd bij het COTG. Toen ik in 1997 een congres in Voorburg georganiseerd had om de problematiek van de vergoeding van ICSI aan te geven (waar alle vertegenwoordigers waren uitgenodigd: VNZ, KLOZ, COTG, VWS, ziektekostenverzekeraars en ga zo maar door) stond een vertegenwoordiger van het COTG op en zei, dat een tariefcode voor de behandeling 'gewoon' via de reguliere kanalen moest worden aangevraagd. 

Die 'reguliere kanalen' zoals het NVZ (Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen) hadden echter al laten weten dat zij niet mee wilden werken.

Er waren maar vier ziekenhuizen die ICSI toepasten en die onder het 'FB model' (functionele budgettering) vielen. Omdat het macrobudget onveranderd bleef zou een nieuw tarief inhouden dat de andere tarieven omlaag moesten hetgeen weer tot protesten zou leiden bij de toen meer dan honderdzeventig andere ziekenhuizen. Bovendien, vonden zij, maakt het toch niets uit want het individuele ziekenhuisbudget waaruit dat dan bekostigd moet worden blijft toch onveranderd. Dat wil dus zeggen dat een chirurg zijn blindedarmoperatie niet zou kunnen verrichten omdat een gynaecoloog zo nodig ICSI of Inseminaties wil uitvoeren bij paren waarvan de man geen zaad heeft.

'Gewoon' aanvragen was er dus niet bij, maar dat vergat hij gevoeglijk erbij te vermelden.

Directies en Verzekeringen

Ziekenhuisdirecties branden hun vingers daar dus ook niet aan, en ziektekostenverzekeraars, zoals de toenmalige directie van de NUTS (U kent ze wel, van de reclame op TV: "een op de twintig IVF kinderen is van de NUTS"), hadden de ene na de andere procedure lopen om in Voorburg IVF onmogelijk te maken. Nog geen jaar vòòrdat de reclamecampagne van de NUTS van start ging, liep nog een procedure bij de Centrale Raad van Beroep die mede door hen was aangespannen om functieplaatsuitbreiding voor IVF tegen te gaan (die er overigens door het COTG 'alvast' van het budget was afgetrokken). Zij hebben zich de dag voordat de rechtszaak plaats zou vinden teruggetrokken, waarschijnlijk omdat verlies grote consequenties voor andere behandelingen zou hebben. 

Overigens: IVF kinderen zijn noch van de verzekeraar, noch van het behandelcentrum, maar van de ouders. In die tijd was een op de zes IVF kinderen het gevolg van behandeling uit Voorburg maar dat was niet bepaald dankzij het beleid van de toenmalige NUTS directie.

Piket als Voorbeeld?

Toen er nog geen COTG tarief was voor openhartoperaties en er lange wachtlijsten waren, hield de toenmalige voorzitter van de hartstichting, de heer Piket, een bevlogen pleidooi in de tweede kamer. Plotseling ging hij op de tafel staan, scheurde letterlijk zijn hemd open- de knoopjes sprongen er af- en wees op het grote litteken op zijn borst. Geëmotioneerd riep hij dat hij daar niet zou hebben gestaan als hij niet zou zijn geopereerd.

De meeste mannelijke kamerleden en heren van het COTG trokken wit weg en zagen zichzelf al in die situatie. Binnen de kortste keren was er een vorstelijk tarief.

Helaas zie ik mannen die geen zaad hebben en in aanmerking komen voor inseminatie met donorsemen, niet zo snel de tafel opspringen om de betreffende niet goed functionerende organen publiekelijk ten toon te spreiden. Vrijwel altijd houden zij dit voor zich; vaak zelfs houden zij zich stoer en doen zij alsof ze geen kinderen willen. En als ze al wel op tafel gesprongen zouden zijn vrees ik dat in dit geval hun exhibitionistisch gedrag uitsluitend gunstige gevolgen zou hebben gehad voor het budget van de plaatselijke afdeling psychiatrie.

De meeste kamerleden hebben zelf wel kinderen, en weten met zekerheid dat zij nooit meer voor een vergelijkbaar soort problematiek komen te staan.

Abortusklinieken wel, Fertiliteitklinieken niet

Sedert dezelfde tijd, de jaren zestig, proberen wij al een kostendekkend tarief voor KID te krijgen (alleen abortusklinieken mogen dat van het COTG min of meer kostendekkend doen; fertiliteitklinieken niet) Er is voor fertiliteitklinieken een COTG honorariumtarief (vanaf 1 juli 1998:) voor KID van 19 gulden en 42 cent en 8  gulden en 5 cent per maand voor apparatuur en hulpkrachten per behandeling (incl. donorselectie en screening) terwijl de kosten meer dan driehonderd gulden per keer bedragen.

De abortusklinieken mogen van het COTG 1500 gulden voor zes behandelingen vragen, die de paren overigens volledig zelf moeten betalen omdat volgens een aantal verzekeraars hier geen sprake is van gezondheidszorg en de behandeling niet 'medisch noodzakelijk' is.

Misdrijf

Een 'economisch delict' is een 'overtreding' als de pleger niet wist dat het niet zou mogen, en een 'misdrijf' als hij het wel wist. 

Het ziekenfonds 'het Zilveren Kruis' , in Rotterdam liet aangifte doen van een 'misdrijf' bij KID en ICSI behandelingen, als gevolg waarvan het KID project in het academisch ziekenhuis 'Dijkzigt', een van de beste van Nederland, is gestopt.

De verantwoordelijke hoogleraar werd als misdadiger veroordeeld. Het gevolg van zijn 'misdrijven' is overigens dat er nu duizenden gelukkige gezinnen zijn met gezonde kinderen, die er niet geweest zouden zijn als hij dit initiatief niet genomen had. De behandelingen waren uitgevoerd door de Stichting Menselijke Voortplanting in Rotterdam, die was opgericht omdat het ziekenhuis geen mogelijkheid zag dit uit het bestaande budget te laten verrichten- net als overigens bij de Stichtingen Klinische Genetica-  en omdat KID geen enkele prioriteit had.

Om KID te kunnen verrichten heeft hij jaren tevergeefs aangeklopt bij de locale ziektekostenverzekeraar die stelde dat dat uit het ziekenhuisbudget moest, bij het ziekenhuis dat geen gehoor gaf met als argument dat het onmogelijk uit het budget kon en dat hij samen met de verzekeraar een tarief bij het COTG moest aanvragen, bij het COTG dat stelde dat hij geen partij was omdat zijn stichting eerst als 'orgaan voor gezondheidszorg' een medewerkersovereenkomst moest sluiten met de ziektekostenverzekeraar en weer bij deze verzekeraar die stelde dat ze daartoe geen enkele reden zagen omdat het uit het ziekenhuisbudget moest. Een klassiek geval van wat Joseph Heller 'Catch 22' heeft genoemd, een vicieuze cirkel.

Ten einde raad heeft hij tenslotte besloten de kosten rechtstreeks bij de patiënt in rekening te brengen, maar dat is volgens de overheid een misdrijf, waarvoor hij dan ook moest worden bestraft. Vanzelfsprekend zijn er echter altijd querulanten die eisen dat deze behandeling gratis moet geschieden, die amok maken bij hun ziekenfonds, en daar te horen krijgen dat het 'helemaal niet mag, wat die professor doet' . Het alternatief was geweest dat hij niets had gedaan, maar dan waren de behandelingen- en de kinderen- er ook niet geweest.

Als gevolg van de strafrechterlijke veroordeling is de Stichting opgehouden te bestaan.Toen na de noodgedwongen opheffing de behandelingen over gingen naar het 'Dijkzigt' ziekenhuis kwam de directeur er al snel achter dat dit onmogelijk kostendekkend uit het bestaande budget verricht zou kunnen worden (overigens binnen die jaren toegenomen van minder dan 200 miljoen naar 880 miljoen gulden) , waarna het ziekenhuis vervolgens met 'het Zilveren Kruis'- nota bene de aangever van het delict- afspraken dat dit ziekenfonds een bedrag van een half miljoen gulden per jaar ter beschikking zou stellen om de behandelingen toch door te kunnen laten gaan. Dit laatste wekt de schijn dat deze afspraak uitsluitend is gemaakt om negatieve publiciteit bij de sluiting van de SMV te voorkomen. Deze handelswijze werd vervolgens weer teruggefloten door de Ziekenfondsraad die zich op het standpunt stelde dat dit niet rechtsgeldig was, en is de KID behandeling in Dijkzigt gestopt.

Uiteindelijk is de behandeling zogenaamd 'opgeschort', met als argument dat de screening (die overigens geheel volgens de richtlijnen van de CBO consensuswerkgroep KID was uitgevoerd) niet afdoende zou zijn. (Overigens moet wel worden gezegd dat de administratie van de SMV te weinig inzicht bood). Binnenkort zal de gehele semenvoorraad worden vernietigd.

Een ander, door de huidige hoogleraar gebruikt argument is dat de behandeling niet behoort tot het pakket van 'tertiaire gezondheidszorg' en dat alleen dit laatste in een Academisch Ziekenhuis dient plaats te vinden. Daar heeft hij ontegenzeggelijk gelijk in, maar dat dient niet in te houden dat mensen die hiervoor in aanmerking komen, de behandeling helemaal niet meer zouden kunnen krijgen. 

Wat heeft het de overheid opgeleverd?

Nadat de Stichting veroordeeld was, moest natuurlijk een strafmaat worden bepaald. Gebruikelijk is dat daarbij de mate van- wat de overheid noemt- 'wederrechtelijke verrijking'  als maatstaf geldt, en dat dat met twee wordt vermenigvuldigd. Als je je honderd gulden onrechtmatig toeëigent, moet je tweehonderd gulden boete betalen. 

Het 'Urker Vissers Arrest'

De vraag was vervolgens wat nu de mate van 'wederrechterlijke verrijking' bij de SMV was. De overheid was van mening dat het 'Urker vissersarrest' hierop van toepassing was. Nou zult u zeggen: wat is het 'Urker vissersarrest'? Welnu, de Urker vissers hadden een visquotum gekregen, maar ze vingen- illegaal- meer vissen dan toegestaan. Dat restant werd 'zwart' op de visafslag in Urk verkocht. Toen de overheid daar achter kwam, en de vissers veroordeeld waren, probeerden dezen een deel van de kosten van de visafslag in mindering van de strafmaat te laten brengen, en dit hebben ze tot en met de Hoge Raad bevochten. De Hoge Raad heeft echter bepaald dat de volledige omzet gelijk was aan de volledige winst, omdat ze de kosten van de visafslag toch al hadden, en dat deze kosten niet hoger waren wanneer ze extra vis zwart verkochten. De Hoge raad was daarmee van mening dat de volle omzet het volle bedrag van de 'wederrechterlijke verrijking' was, Dit gold dus als de strafmaat. 

In het geval in Rotterdam had de ECD berekend dat de omzet over een jaar negenhonderdzestigduizend gulden bedroeg, en dat maal tien (voor tien jaar insemineren) en dat vervolgens maal twee wegens de strafmaat, dus in totaal 19 miljoen gulden. In het geval van het KID project in Dijkzigt echter argumenteerde de hoogleraar dat het 'Urker vissersarrest' in dit geval niet opging, omdat hij de kosten, zoals personeelskosten, kosten van vloeibare stikstof, containers en dergelijke nooit gemaakt zou hebben als hij dit project niet had uitgevoerd. Daar heeft de rechter hem volledig gelijk in gegeven, en deze bepaalde dat de werkelijk gemaakte winst en niet de omzet als strafmaat gold. Bij de uiteindelijke berekening van de ECD kwam het bedrag vervolgens uit op 4500 gulden per jaar! De rechter heeft hierna bepaald dat de totale strafmaat 45000 gulden bedroeg (voor tien jaar insemineren). 

Hiertegen is vervolgens het Openbaar Ministerie weer in beroep gegaan, want: vechten zullen zij voor het onrecht dat deze professor zijn weerloze slachtoffers- de KID patiënten- heeft aangedaan. Het is overigens merkwaardig dat dat geld vervolgens naar de overheid gaat, en niet naar diegenen die in de ogen van de overheid dat geld onrechtmatig betaald hebben. Voor vijfenveertigduizend gulden opbrengst zijn dus twee ambtenaren twee jaar bezig geweest, hebben er diverse rechtszaken plaatsgevonden, en is er door beide partijen een veelvoud aan kosten gemaakt. Maar het is duidelijk: het recht zal zijn loop hebben, ongeacht of er sprake is van rechtvaardigheid. Wat dat betreft hebben we sedert de heer J.L. Lentz dus nog niets geleerd. 

Inmiddels lopen er duizenden kinderen rond die als gevolg van deze 'misdrijven'  zijn geboren. De meeste van die kinderen zullen zich dat niet eens bewust zijn: vele ouders kiezen ervoor om dit niet aan hun kind te vertellen. Of die daarin moreel ethisch gelijk hebben is een andere vraag. Maar degenen die het later wel zullen weten, moeten zich afvragen: had ik er eigenlijk op deze aarde niet mogen zijn omdat er iemand in het verleden iets gedaan heeft dat in de ogen van de overheid niet was toegestaan? Ik vraag me af hoe de geschiedenis over honderd jaar hierover zal oordelen. 

Mag U één keer raden waar die paren nú naar toe gaan om de dokter over te halen om- in de ogen van 'het Zilveren Kruis'- een misdrijf te begaan.

Voorburg, CAM Jansen, 13 aug 1999

De heer J.L. Lentz was hoofd van de Rijks Inspectie van de Bevolkingsregisters en een voorbeeldig ambtenaar. Sedert de 20er jaren van de vorige eeuw had hij op voortvarende wijze een perfecte persoonsregistratie voor Nederland opgezet, een systeem dat talloze Joodse medeburgers echter fataal is geworden. Door deze registratie en de invoering van een identiteitsbewijs aan het begin van de tweede wereldoorlog- die iedere Nederlander bij zich moest dragen- konden de Nazi's in de oorlog direct zien wie wel en wie niet 'Arisch' waren, en als gevolg daarvan konden vele Joden worden opgepakt en de dood worden ingejaagd. In Nederland is 79 % van de Joden omgebracht tegenover in Frankrijk slechts 25 % omdat dat land geen goede centrale registratie had. Lentz verdedigde zich na de oorlog met de stelling dat hij niets tegen Joden had, maar dat hij gewoon als ambtenaar zijn 'plicht' had gedaan. Het maakt niet uit of de wet rechtvaardig is of niet, de wet is de wet en moet nageleefd worden, heeft hij gedacht. Dat gedachtegoed bestaat vandaag de dag blijkbaar nog steeds. 

Please send mail to keesj@rdgg.nl with questions or comments about this Web- Site

Disclaimer:This information is not intended as a substitute for medical advice of physicians. The reader should regularly consult a physician in matters relating to his or her health and particularly with respect to any symptoms that may require diagnosis or medical attention.

© Stichting Medische Voortplanting Voorburg. This material is copyright protected; improper or unauthorized use is an infringement of copyright-laws and is an actionable offense. Original information from this Web-site can only be used if the source is clearly cited.