Het 'Fertiele venster' (the fertile window)

Het is bijzonder interessant dat in een tijd dat een aantal Academische Centra de Post Coïtum Test (PCT) hebben afgeschaft omdat ´het toch niets zegt maar wel leidt tot z.g.n. 'polypragmasie', een gynaecoloog uit Tilburg, Dr Rob Bots, nauwkeuriger onderzoek heeft gedaan naar de waarde van deze test.

Hij en zijn mede- onderzoekers hebben gekeken naar de prognostische betekenis voor de fertiliteit en de duur dat de PCT positief is voorafgaande aan de ovulatie bij vrouwen met een ovulatoire cyclus, open eileiders en waarvan de man normaal zaad had. Hij herintroduceerde het begrip 'the fertile window' voor de PCT: hoe langer voorafgaand aan de ovulatie deze positief is hoe gunstiger dit is voor de fertiliteit (maar met als evolutionaire keerzijde mogelijk een toegenomen risico op opstijgende infectie) 

Fig1 Cumulatief zwangerschapscijfer (Kaplan Meier curve) in spontane cycli in relatie tot de duur van het 'open venster'. Dit gedeelte betrof 212 patienten waar het gehele venster kon worden bepaald. 
De doorlopende lijn is bij vrouwen die vijf of meer dagen een positieve test hadden, de onderste stippellijn vrouwen bij wie deze een dag of minder positief was. 70 % van de vrouwen met een lange duur van het venster werd binnen een jaar zwanger. 

Overigens: slechts één op de 12 patiënten (± 8 %) had een lang fertiel venster van vijf dagen of langer, ongeveer 25 % een heel kort venster van een dag of minder; de rest zat er tussenin. Dus de meeste patiënten hebben 2,3 of 4 dagen (65 %).Dus bij de middengroep was grofweg de helft zwanger binnen een jaar. Dit klopt met cijfers uit andere onderzoekingen. 

Los van het ´open´ venster voorafgaand aan de ovulatie heeft prof te Velde al aangetoond dat een PCT geen enkele voorspellende waarde had als de coïtus op de ochtend voor de test plaatsvond. 
Daar was echter in het onderzoek van Oei (zie de Post Coïtum Test) niet naar gestandaardiseerd: de patiënten werden in die tijd vaak zelfs geïnstrueerd op de ochtend voor de test coïtus te hebben (wat op zichzelf vaak voor veel patiënten al een probleem was). Het is nu duidelijk dat dit zinloos is en dat dit zeer weinig voorspellende waarde heeft.

Hoewel dit onderzoek ontegenzeggelijk waardevol is, is het in de praktijk lastig om bij iedereen de duur van dit venster te bepalen. Wij laten nu bij iedereen de avond tevoren coïtus hebben de de volgende ochtend wordt de test verricht. We proberen dit te timen ´ergens´ vòòr de ovulatie. Maar wanneer de ovulatie exact optreedt en hoe lang dat venster dus bij die individuele patiënt is, weten we meestal niet. Wanneer men de test zou verrichten op geleide van de LH piek wordt het interval te kort en neemt de voorspellende waarde dus af. Bovendien is dat infrastructureel onhaalbaar. 

Een BTC is onbruikbaar en een echografisch onderzoek is ook niet goed bruikbaar: de endogene LH piek treedt op bij een grootte van de dominatie follikel van 16 tot 26 mm. Wat achteraf- na de test- wel mogelijk is, is om de LH piek te laten bepalen om te zien hoe lang het venster minimaal is. Als dit b.v. pas na drie dagen is en de test positief is dat prognostisch een goed teken. Als deze op de ochtend plaatsvindt waarin de test positief was is de voorspellende waarde dus vrijwel afwezig.

Ref:

Keulers MJ, Hamilton CJ, Franx A, Evers JL, Bots RS.
The length of the fertile window is associated with the chance of spontaneously conceiving an ongoing pregnancy in subfertile couples. 
Human Reproduction 2007; 22(6):1652- 6.

Zie ook de website van dr Rob Bots:

'The fertile window'

CAM Jansen 28-03-2009

Please send mail to keesj@rdgg.nl with questions or comments about this Web- Site

Disclaimer:This information is not intended as a substitute for medical advice of physicians. The reader should regularly consult a physician in matters relating to his or her health and particularly with respect to any symptoms that may require diagnosis or medical attention.

© Stichting Medische Voortplanting Voorburg. This material is copyright protected; improper or unauthorized use is an infringement of copyright-laws and is an actionable offense. Original information from this Web-site can only be used if the source is clearly cited.